‘Oku palani fakalelei hono fakafoki mai kakai tukuvaka i muli?

Letter to the Editor

0
641

‘Etita:

Ko e fakafoki mai ‘oku tau totongi pea na’e palani fakalelei?

‘Oku tau fakaongoongo ki he kau taki pe ko e ha koa e mo’oni mo e tu’unga ‘oku ‘i ai e palani ke fakafoki mai hotau kakai mei muli.

Ko e ngaahi talanoa ‘oku sasala ‘oku mahino mai e ta’epalani fakalelei pea mo e fakatu’upake e ngaahi me’a ‘oku hoko.

Faka’osinga e uike kuo’osi he mei ‘osi e polokalama letio e PM kuo ne toki fakaha ai e ngaue ke fakafoki mai e kau Tonga ‘I muli. Ko e ha na’e ‘ikai ke tuku mai ai ha fakamatala (Statement) pau?

Tau fanongo ko e Tu’apulelulu fakatatau ki he Sekelitali Kapineti pea ‘anepo na’e fakaha ‘e he CEO MEIDECC ko e toko 58 nai. A’u eni ki he efiafi Pulelulu mahino mai kuo to e toloi ki he Tokonaki. Koe ha ‘oku ‘ikai ‘omai ai e ngaahi fakamatala ke fakaikiiki pea pau pea kapau ‘ikai lava pea tuku atu kae maau.

Tuku ke maau e ngaue he kapau te ke ‘eke ki he kau ngaue ‘I Falemahaki ‘oku nau ‘ilo tonu kae longo na’a mole e ngaue, ‘oku ‘ikai maau pea ‘oku ‘ikai fe’unga e teunga malu’I pea ‘oku nau ilifia.

‘Oku fakaha mai he founga fakamatala ‘a e ta’emaau pea te tau fakamole tavale he fakavave ta’emaau.

Ko e fanga ki’i fehu’I pe kou fifili kiai pea na’a ku faka’amu ‘e lava ‘eke mo tali mai:

  1. Ko e tala ko e fakangofua e tu’uta mai e kau pasese ko e fetuku mai e kau toketa ke tokoni kianautolu heni ka ko ena mahino mai ko e toketa pe ‘e 7 mo e kau neesi. Ko e toenga e vakapuna toko 60 ko ena ko e kakai kehe. 

FEHU’I: Na’a mou fili fefe kinautolu?

Kapau ko e toketa ‘e 7 mei he toko 60 ko e peseti pe ia ‘e 11 e kau pasese pea ko e toenga ko e kakai kehe. Kapau leva to’o mo honau ngaahi famili ‘oku nau folau mai moia ‘oku kei tokolahi ange pe e kakai kehe.

FEHU’I: Ko e kau Tonga ‘e toko fiha eni kuo lesisita mei Fisi mo fakaha mai ‘oku nau fie foki mai?

Ko e peseta ‘e fiha ‘oku lava mai he vaka ko eni mei he lisi koia.

FEHU’I: Kapau ‘oku kei toe e kau Tonga ‘I Fisi fie foki mai, temou fai tatau pe kianautolu hange ko e vaka ko eni?

Kapau ‘oku nau heka ta’etotongi mai heni kae fua ‘e he Pule’anga ta ‘oku ne fakaha mai e lahi e pa’anga e Pule’anga.

FEHU’I: Ko hai na’a ne fai e fili? Ko hai e kau taki na’e kau he komiti?

‘Oku fiema’u pe ke ‘ilo pe ‘oku nau tau’ataina ‘ikai ha’anau famili ofi pe felave’i tonu mo e toko 60 monu’ia ko eni.

FEHU’I: ‘Oku ‘oange e ‘uluaki faingamalie ki he kau Tonga pe toki fili pe he kau taki ‘enau kakai?

Kapau ko e feinga ke fakafonu e vakapuna, ‘oku tokolahi e fanau ako Tonga private ‘oku nau fie foki mai mo e kakai ‘oku tukuvaka. ‘Oku mahino pe e kau Toketa ia ka ‘oku ‘i ai e fifili he kuo tala ia ‘e he tokotaha muli ‘oku ngaue fakafetu’utaki he ‘Atakai ‘oku ‘osi tohi mai pe ia ki he kau taki pea kuo fakapapau’I ange ia ‘e folau mai. ‘Oku tau ‘ofa ki he taha ko eni he ‘oku ‘i Tonga hono famili ka kuo ha e lau ia ‘oku ‘uluaki feinga’i mai hotau kainga Tonga. Kehe eni ia mei he me’a ‘oku fakamatala mai pe ‘oku mio’i pe e ngaahi makatu’unga ia ke tonu ki he fili e kau taki.

  1. Kuo mahino eni ko e fakamole ki he fakafolau mai e fo’I toko 60 he vaka charter mo ‘enau nofo he Hotele Tanoa mo ‘enau kai he ‘aho ‘e 14 ‘oku fua kotoa ‘e he Pule’anga. Ko e pa’anga eni ‘a e kakai ‘oku va’inga’aki mo fai ‘aki e tesi e ‘uluaki folau.

FEHU’I: ‘Oku fiha e fakamole kotoa ki hono charter e vakapuna ko eni, tesi, kolonitini ‘aho 14 mo e me’akai ‘a e toko 60 nai ‘oku teu folau mai?

Pau pe ‘oku lau kilu pea vahe eni he toko 60 ko e fu’u pa’anga lahi. ‘Oku fair eni ki he kakai ‘oku nau nofo paea atu ‘i Fisi mo e ngaahi Fonua kehe?

FEHU’I: Ko e ha ‘oku ‘ikai tuku mai ai e ngaahi criteria pe makatu’unga ne fili ‘aki e toko 60 ko eni ke ma’a kae tuku e fa’u pepa ke pehe pe na’e ‘i ai e founga ngaue pau?

Ko e Fonua si’i eni pea ‘e ‘ilo pe e toko 60 ia. Na’e tuku atu e faingamalie ki he Tonga kotoa pea fili tau’ataina?

FEHU’I: Ne ha e lau ke ‘omai e kakai ta’u si’I hifo he 50 mo mo’ui lelei?

  1. Ko ena kuo ma’u e toko 3 he COVID ‘I Fisi. Fiefia e tokolahi he pehe kuo toloi e vaka kae toe vakai’i ha taimi fakapotopoto.

FEHU’I:  Ko e ha ‘oku ‘ikai ketau tali ai ke ‘osi e kolonitini e ngaahi case fo’ou ko eni ‘I Fisi pea toki vakai e folau mai ko eni? 

Ko e mo’oni ia ‘oku tau ‘ofa ki hotau kainga pea ‘oku tau loto ketau fakataha ka ko e kole ki he kau taki ke fakapotopoto mo tuku mai e fakamatala tonu mo vave kae ‘oua temou tuku e kakai kenau fakamahamahalo.

Ko e fakamole eni mei he pa’anga ‘a e kakai. 

‘Ofa pe ko e faitu’utu’uni ‘oku ‘ikai filifilimanako kae ‘ata kitu’a na’a hange eni ko e Ashika… ‘Ilo pe ‘oku kovi kae fakapaasi pe. 

‘Ai e founga ngaue ke ma’a pea tu’uma’u he totonu.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here